 |
 |
 |
          |
|
||
|
|
| albisteak | ||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
| Arrano beltza [Aquila chrysaëtos] |
| Egilea: Antton Alberdi Estibaritz | |
|
Arrano beltza, Euskal Herrian aurki dezakegun hegazti harrapari eder eta lirainenetariko bat da. Euskal Herriko arranorik handiena den arren, ez dago oso hedatua gure lurraldean eta Arabako Mendietan eta Pirinioetan bizi diren bikote gutxi batzuek osatzen dute gure inguruko populazioa. Erreinua: Animalia Phyluma: Chordata Klasea: Aves Ordena: Falconiformes Familia: Accipitridae Generoa: Aquila Linnaeus, 1758 Altuera: 70-90 cm Hego-luzera: 190-230 cm Pisua: 3,9-4,7 kg Errunaldia: 1-2 arrautza Inkubazio-aldia: 45 egun Lehen hegaldia: 50 egun Bizimodua: monogamoa Elikadura: harraparia Soinua: Ez dago banaketa-maparik
Deskribapena Euskal Herriko arranorik handiena da. Burualde oso sendoa, hego handiak eta buztan nahiko luzea ditu. Helduak marroixkak izan ohi dira eta aurpegi eta kokote aldean urre-koloreko tonalitateak eduki ohi dituzte. Buztana beltza da, muturrean apur bat argitzen delarik. Azpialdea marroi kolorekoa da, gune argiago batzuk beha daitezkeelarik. Gazteak ilunagoak izan ohi dira. Hegoen erdialdean eta buztanaren behe aldean orban zuri bereizgarriak beha daitezke. Orban hauek desagertu egiten dira gaztea, heldutan izango duen lumaia hartzen doan heinean. Banaketa Europa erdialdeko populazioa asko gutxitu da azken hamarkadetan gizakiaren eraginez eta garai batean ugari zeuden lekuan ez da alerik gelditzen.Egun, Europa mendebaldean Eskozia, Norvegia, Alpeak, Italia eta Iberiar penintsulan soilik gelditzen dira, nahiz eta 2001ean 35 ale askatu ziren Irlandan. Euskal Herrian Arabako mendietan eta Pirinioetan beha daitezke. Araban, Izki aldean eta Errioxa eta Nafarroarekin muga egiten duen inguruan ikus daitezke, eta Pirinioetan, Nafarroa, Nafarroa Beherean eta Zuberoan. Araban 8 bikote daudela estimatzen da eta Pirinioetan 13 besterik ez.
Habitata
Baso eta zelaiak ugari diren ingurune menditsuetan bizi ohi da hegazti
hau. Kumeak gurasoengandik gertu gelditzen dira bizitzen, lurraldetik
kanpora egin gabe.
Habiagintza Urtez urte txandakatzen dituzten hainbat habia eratzen dituzte beren lurraldean. Batez ere kareharrizko harkaitzetako kobazulo eta erlaitzetan eratzen dituzte habiak, baina badira zuhaitzen adaburuetan habia eraikitzen dutenak ere. Nahiko sinpleak izan ohi dira. Pinu eta arteen adarrekin eratzen dute oinarria eta pinu-hostoez estaltzen dute. Umatze-garai bakoitzeko pisu berriak gehitzen zaizio eta ohikoa da hainbat urteren osean metro bateko altuera eta bi metroko zabalera izatera iristea. Ugalketa Hegazti monogamoak dira. Ugal garaia martxoa inguruan hasten da eta normalean, beren lurraldean bertan ugaltzen dira. Ugalketaren ostean, emeak 1 eta 3 arrautza bitartean erruten ditu eta 45 egunez inkubatzen ditu. Zuriak izaten dira eta 77x59 mm-ko tamaina eta 140 g-ko pisua izan ohi dutenak Jaiotzen diren kumeak lumaia guztiz txuria izan ohi dute. Txito bat baino gehiago jaiotzen badira, lehenengoak 50 egun ingurura burutzen du lehen hegaldia. Gainerakoak, normalean, hil egiten dira, gurasoek ez baitituzte zaintzen eta lehen kumeak indar nahikoa duenean habiatik botatzen baitu. Elikadura
Tamaina ertain eta txikiko ugaztunez elikatzen dira, batez ere.
Hegaztiak (usoak, usapalak, eskinosoa) eta narrastiak ere ehizatzen
dituzte eta noizbehinka sarraskiez ere elikatzen dira. Ehizarako
behe-hegaldiak burutzen ditu eta harrapakinetik gertu dagoenean bere
gainera amiltzen da abiadura handiz. Gazteak gurasoek elikatzen dituzte
independizatzen diren arte eta, normalean, ugaztunak beharrean
hegaztiak ematen dizkiete. Ziurrenik, arrano gazteek hegaztiak hobeto
digertituko dituzte.
Espezieen arteko elkarrekintzak |
|
|